هواپیمای سوخت رسان (سوختگیری هوایی)
آرین فلاح
تیر ۲۴, ۱۴۰۴ زمان مطالعه: 5
50562
آیا تا به حال فکر کردهاید که هواپیماها یا هلیکوپترها میتوانند در حین پرواز، سوخت خود را تأمین کنند؟ این سؤال بسیاری از افراد را به خود مشغول کرده است. سوختگیری هوایی به معنای انتقال سوخت از یک هواپیما (که به عنوان تانکر یا سوخترسان شناخته میشود) به یک هواپیمای دیگر (که به آن سوختگیر میگویند) در حین پرواز است. این فرآیند به طور ویژه در عملیاتهای نظامی و پروازهای بلندمدت مورد استفاده قرار میگیرد. در این مقاله، با فرآیند سوختگیری هوایی و اجزای آن آشنا میشوید.
سوختگیری هوایی چیست؟
سوختگیری هوایی یک روش برای تأمین سوخت به هواپیماها در آسمان است. این فرآیند به هواپیماها این امکان را میدهد که مدت زمان بیشتری در آسمان بمانند و برد عملیاتی آنها افزایش یابد. در سوختگیری هوایی، یک هواپیمای سوخترسان به هواپیمای دیگر سوخت میدهد. این عملیات معمولاً در آسمان و در فاصلههای کوتاهی از یکدیگر انجام میشود. به هواپیمای دریافتکننده سوخت، receiver و به منطقهای که سوختگیری در آن انجام میشود، AAR Track یا Orbit گفته میشود.
نحوه انجام سوختگیری هوایی
سوختگیری هوایی به شکلی دقیق و با برنامهریزی خاص انجام میشود. برای این منظور، هر کشور عضو ناتو برای خود یک منطقه سوختگیری مختص دارد که ویژگیهایی مانند شعاع، ارتفاع و سرعت خاص خود را دارد. این مناطق معمولاً به 4 بخش تقسیم میشوند:
-
ARIP (نقطه ابتدایی سوختگیری)
-
ARCP (نقطه کنترل)
-
ARAP (نقطه اتصال)
-
AREP (نقطه خروج)
هواپیماهای دریافتکننده سوخت پس از وارد شدن به منطقه سوختگیری، به سمت تانکر حرکت میکنند. در برخی مواقع، تانکر از پیش در منطقه حضور دارد و منتظر ورود هواپیمای دریافتکننده است. این روش در عملیاتهای جنگی بهویژه زمانی که هواپیماهای جنگی از مأموریت بازمیگردند، مورد استفاده قرار میگیرد.
وضعیتهای سوختگیری
در طول سوختگیری، هواپیماها باید موقعیتهای مختلفی را طی کنند:
-
Observation: در این مرحله، هواپیما باید از سمت راست تانکر سوخترسان وارد منطقه شود.
-
Pre-contact: در این وضعیت، هواپیما در فاصله نزدیک به تانکر قرار میگیرد.
-
Contact: این مرحله زمانی است که خلبان اجازه پیدا میکند تا به سوختگیری از تانکر آغاز کند.
تاریخچه سوختگیری هوایی
اولین سوختگیری هوایی موفق در تاریخ 27 ژوئن 1923 توسط دو خلبان ارتش ایالات متحده انجام شد. در این زمان، سوختگیری بهطور اولیه از طریق شیلنگ و با استفاده از نیروی جاذبه انجام میشد. اما این فرآیند از آن زمان تاکنون تغییرات بسیاری کرده است و به سیستمهای پیچیدهتر و دقیقتری تبدیل شده است. امروزه، سوختگیری هوایی شامل سیستمهایی است که هواپیماها را تنها چند متر از یکدیگر قرار میدهند و نیاز به دقت بالایی در انجام عملیات دارند.
انواع سیستمهای سوختگیری هوایی
دو نوع سیستم اصلی برای سوختگیری هوایی وجود دارد:
-
روش میله پروازی (Boom and Receptacle): این سیستم از یک لوله تلسکوپی سخت استفاده میکند که توسط خلبان تانکر به هواپیمای دریافتکننده متصل میشود. این روش سرعت انتقال سوخت بالایی دارد و برای هواپیماهای دوربرد و جنگندهها استفاده میشود.
-
روش کاوند و قیف (Conical Fuel and Hose): این سیستم از یک شلنگ به نام “کاوند” برای انتقال سوخت به هواپیما استفاده میکند. این روش معمولاً به هواپیماهای چندگانه یا جنگندههای کوچکتر برای سوختگیری در حین پرواز مناسب است.
سوختگیری هوایی در هلیکوپترها
هلیکوپترها نیز میتوانند از سیستم سوختگیری هوایی استفاده کنند، اما فقط در روش کاوند و قیف، که تنها توسط تانکرهای خاص مانند KC-130 انجام میشود. این تانکرها به گونهای طراحی شدهاند که میتوانند با سرعت و اندازه کوچک هلیکوپترها هماهنگ شوند.
سوختگیری هوایی در نیروی هوایی ایران
در نیروی هوایی ایران، وظیفه سوخترسانی به هواپیماها بر عهده تانکرهای Boeing 707 و Boeing 747 است. این تانکرها علاوه بر سوخترسانی، به عنوان هواپیماهای ترابری نیز استفاده میشوند. هواپیماهای ترابری مانند C-130 Hercules نیز برای انجام عملیات سوخترسانی از غلافهای سوخترسانی در زیر بالهای خود استفاده میکنند.
سوختگیری هوایی برای افزایش برد عملیاتی
یکی از مهمترین کاربردهای سوختگیری هوایی، افزایش برد عملیاتی جنگندهها است. جنگندهها بهویژه در عملیاتهای جنگی نیاز به سوخت اضافی دارند تا بتوانند مسافتهای طولانی را طی کنند. برای این منظور، هواپیماهایی مانند C-130 Hercules به کمک تانکرهای سوخترسان به جنگندهها سوخت میدهند.
آینده سوختگیری هوایی
آینده سوختگیری هوایی بهسمت اتوماسیون و افزایش سرعت پیش میرود. سیستمهای جدید مانند A330 MRTT که به طور خودکار فرآیند سوختگیری را انجام میدهند، در حال توسعه هستند. این سیستمها به طور قابل توجهی وظایف افسر سوخترسانی را کاهش میدهند و میتوانند در شرایط مختلف جوی عملیات سوختگیری را انجام دهند. در آینده نزدیک، با پیشرفت تکنولوژی، احتمالاً سوختگیری هوایی سریعتر و با دقت بیشتری انجام خواهد شد.
نتیجهگیری
سوختگیری هوایی یکی از مهمترین پیشرفتهای فناوری در صنعت هوافضا است که به هواپیماها و هلیکوپترها امکان میدهد بدون نیاز به فرود، سوخت خود را در آسمان تأمین کنند. این فرآیند، چه در عملیاتهای نظامی و چه در پروازهای بلندمدت، نقش حیاتی ایفا میکند. با پیشرفت تکنولوژی، سوختگیری هوایی بهطور مستمر به سمت بهبود و اتوماسیون میرود که آیندهای روشن برای آن در نظر گرفته میشود.
